Historia Polski i Węgier to ponad tysiąc lat wzajemnych relacji, które kształtowały się na tle rodów Piastów i Arpadów, Jagiellonów i Andegawenów. Już od połowy XIV wieku na ziemi sanockiej, w której leżał Rymanów, kontakty miedzy Polakami a Węgrami przenikały się niemal w każdej dziedzinie życia. Dziś pragnę przybliżyć postać Balinta Balassiego.

Na ścianie rymanowskiej szkoły umieszczono tablicę poświęconą Balintowi Balassiemu. Kim był ów wspomniany? Skąd pochodził i czym zajmował się na naszej ziemi? W 1570 roku Janos Balassi, uciekając z Węgier przed Habsburgami, przybył na zamek Kamieniec w Odrzykoniu wraz ze swoim szesnastoletnim synem Balintem. Zakupił zamek Kamieniec oraz leżącą pod nim wieś Odrzykoń za kwotę 10 000 zł polskich, jako zastaw, od Jana i Stanisława Kamienieckich. W tym samym czasie nabył również połowę miasteczka Żmigród na nazwisko swojej żony, Anny Sulyok, za kwotę 4000 zł polskich. Transakcje te zostały podpisane w Rymanowie, który wówczas należał do Jana Sienieńskiego. Rymanów, będący stolicą lokalnego kalwinizmu, gościł często Balassich. Balint Balassi był najwybitniejszą postacią węgierskiego renesansu. Urodził się 20 października 1554 roku w rodzinie osiadłej w północnych Węgrzech. Nauki pobierał w Norymberdze. W 1570 roku, Janos Balassi uciekając z Wegier przed Habsburgami, przybył na zamek kamieniec w Odrzykoniu wraz ze swoim szesnastoletnim synem Balintem. W Odrzykoniu, Kamieńcu, Żmigrodzie oraz kalwińskim Rymanowie spędził kilka lat, asystując królowi Stefanowi Batoremu podczas jego uroczystego wjazdu do Krakowa w 1576 roku oraz uczestnicząc w ceremoniach koronacyjnych. Zaciągnął się do wojska Batorego na cztery lata, co sprzyjało nawiązywaniu bliższych kontaktów z Polakami. W 1586 roku przeszedł na katolicyzm, a w 1591 roku powrócił na Węgry. Niestety, jego próby uporządkowania spraw rodzinnych i majątkowych zakończyły się niepowodzeniem, a handel winem i końmi nie przyniósł oczekiwanych zysków. Balint Balassi zmarł 30 maja 1594 roku.

W maju 2003 roku w Krośnie odbyła się trzydniowa międzynarodowa konferencja, zorganizowana przez Urząd Miasta Krosna we współpracy z ministerstwami kultury Polski i Węgier oraz Ambasadą i Konsulatem Węgierskim. W ramach wydarzenia odsłonięto trzy tablice pamiątkowe poświęcone Balassiemu: na zamku Kamieniec oraz na frontach liceów ogólnokształcących w Nowym Żmigrodzie i Rymanowie. Autorem wszystkich trzech tablic jest krośnieński artysta rzeźbiarz Maciej Syrek. W uroczystościach odsłonięcia tablic udział wzięli przedstawiciele lokalnych władz, ministrowie kultury obu krajów, a także Ambasador i Konsul Generalny Republiki Węgierskiej, znakomici literaci, artyści oraz węgierscy husarze na koniach. Wspólnie z Węgierskim Instytutem Kultury wydano tomik poezji „Balint Balassi, poeta i żołnierz”, do którego wstęp napisał krośnieński poeta Jan Tulik, a posłowie prof. Jan Ślaski. Mijają lata, a granice między Polską, Słowacją

i Węgrami znikają. Nasza wspólna kraina, łączona przez Karpaty, to najwspanialszy zakątek na świecie, obfitujący w piękne góry, niezwykłe równiny, wspaniałe lasy, jeziora i rzeki. Karpacka kraina to również tygiel kultur, narodów, cywilizacji i religii, a jej burzliwa historia to tło życia naszego bohatera Balinta Balassiego. Polska w jego krótkim, ale intensywnym życiu była drugim domem, wsparciem i azylem.

Zygmunt Pelczar