Nazwa miejscowa Deszno (ukraińskie: Doszno) odnotowana została po raz pierwszy w 1389 r. i wtedy miała postać Deszczno. Ojkonim ten nie jest do końca jasny. Niektórzy językoznawcy widzą w nim podstawę deszczka, ukraińskie: dosz(cz)ka, czyli dzisiejszą ‘deskę’. W takiej interpretacji jest to nazwa kulturowa, związana z jakąś obróbką drewna.

Deszno w drugiej połowie lat trzydziestych XX w. liczyło 94 budynki, które tworzyły zabudowę ciągnącą się od okolicy dzisiejszego basenu na północy po odgałęzienie drogi do Bałucianki na południu. Według notatek Kazimierza Waisa, ówczesnego kierownika miejscowej szkoły, w 1936 r. mieszkało tu 236 Polaków, 339 Rusinów, 18 Żydów i 8 Cyganów. Rusini - Łemkowie skupiali się w górnym fragmencie osady, gdzie mieli swoją cerkiew greckokatolicką i cmentarz. Wysiedlono ich w 1945 r. na Tarnopolszczyznę w zachodniej Ukrainie.

Ten dawny społeczny podział wsi zapisał się trwale w nazewnictwie terenowym. W części północnej występują wyłącznie nazwy polskie, w południowej są mniej dla nas zrozumiałe toponimy łemkowskie. Te ostatnie w swojej pamięci zachowała jeszcze wiele lat po wysiedleniach pani Julia Niemczyk (z d. Zawojska), mieszkająca Pod Hubinem. Z dolnej partii wsi najwięcej mian terenowych podał mi p. Stanisław Krukar.

Od strony zachodniej nad Desznem wznosi się góra Kopa, której najwyższy punkt o wysokości (640 m) określano mianem Patryja. Nawiązuje ono do stojącej tu kiedyś wieży pomiarowej. Na niektórych mapach błędnie przypisano do niego nazwę Przymiarki.

Szczyt górujący od wschodu przez ludność polską był i jest nazywany Działem, a przez Rusinów Diłem. To jedna z częściej występujących nazw górskich w Karpatach. Oznacza ‘górę dzielącą dwie doliny, dwie wsie’.

O cieku, który przepływa przez Deszno, wspomniany K. Wais zapisał przed ostatnią wojną: „W terminologii ludowej miejscową rzekę nazywają Taba. [...] Nad rzeką Tabor, której brzegi są częściowo zarośnięte łoziną, można jeszcze spotkać rzadki już dziś okaz krzewu, zwanego „Tabu”. Z przytoczonego tekstu wynika, że dziś prawie już zanikła forma Taba była wówczas jeszcze w użyciu. Nie znamy etymologii tego hydronimu, ale być może pochodzi on od nazwy rośliny? Lewy dopływ Taby, spływający spod Kopy i uchodzący do niej w pobliżu rozlewni wód, to Księży potok. Nazwa ta przypomina, że dolinę tego cieku pokrywa las Jalecznik, który w przeszłości należał do miejscowej parafii greckokatolickiej. Na dawnym pograniczu Deszna, Wólki i Posady Górnej płynie strumień Krzycki. Toczy on swoje wody do potoku Świętokrzyskiego, nad którym stoi kościółek „w polach” w Klimkówce. Słowo Krzycki, być może pierwotnie Krzyski, zdaje się nawiązywać do przekazu o znalezieniu świętego krzyża w tym miejscu odpustowym.

Okolica Deszna wyróżnia się stosunkowo wysoką lesistością. Nazwy tutejszych lasów można ułożyć w trzy grupy. W pierwszej, odnoszącej się do dominujących drzewostanów, są: Jalecznik - od ukraińskiego jałycia ‘jodła’ oraz klarowne pod względem znaczeniowym: Grabki, Sosny i Olchy. Kolejny zespół tworzą dwie nazwy dzierżawcze: Las Gromadzki i Las Biskupi. Pierwsza, sygnująca teren leśny po północno zachodniej stronie miejscowości, mówi o dawnej własności gromady Deszno (obecnie las gminny). Las Biskupi, leżący w granicach Królika i wymieniony przez p. Julię Niemczyk wraz innymi mianami z rejonu Hubina, przypomina, że kiedyś ta miejscowość należała do klucza jaśliskiego biskupów przemyskich. Ostatnią nazwą leśną jest wspomniany Hubin, desygnujący duży las na południowo zachodnich stokach Działu. Etymologia ludowa wiąże ją z częstym gubieniem się w tym lesie zwierząt gospodarskich, a nawet ludzi (od ukr. hubyty ‘gubić się’). Do terenu zalesionego lub zakrzaczonego odnosi się też położone po sąsiedzku określenie terenowe Czaszcz (czaszcz ‘gaszcz’).

W południowej części Deszna znajdziemy kilka bardzo ładnych nazw topograficznych. Na wschód od rozlewni wód znajduje się tzw. Debrz. Termin ten oznacza ‘skarpę, brzeg, miejsce trudne do przejścia’. Tożsame znaczenie ma Ubocz - dwie nazwy w pobliskiej okolicy. W rejonie Hubina są: Kozie Żebro i Kozie Nozdrza. Według mojej rozmówczyni pierwsze z mian wzięło się od ‘stromej góry, pod którą nie mogły wyjść kozy’, a drugie oznacza ‘teren ograniczony i pocięty przez liczne potoki’. Dodam, że nazwy tego typu powtarzają się na Łemkowszczyźnie i są podobnie objaśniane. W północnej części Deszna, koło Lasu Gromadzkiego, są tzw. Roztoczki. Ten termin topograficzny to oczywiście zdrobnienie od słowa roztoka, które oznacza ‘miejsce, gdzie dolina się rozgałęzia na dwa lub więcej ramion’. Deszniańskie Roztoczki bardzo trafnie odzwierciedlają charakter tego pojęcia.

Nazwy tutejszych pól mówią o ich położeniu, np, Wyrszgóra, Granice, Za Ścieżką, wielkości, np. Sztuka, Półłanek, Półrolki, Stajanie - od staje ‘miara powierzchni’, lub przynależności, np. Za Obszarek - od obszar ‘teren dworski’.

Łaz - pod Kopą oraz Łazki i Limeryska pod Działem są przykładami nazw kulturowych, czyli związanych z działalnością gospodarczą człowieka. Słowo łaz oznacza ‘łąkę górską wśród lasu, dawniej teren wykarczowany, przeznaczony pod uprawę’. Limeryska należy łączyć z łemkowskim limir, limer (polskie limierz) ‘mielerz, miejsce, gdzie wypala się węgiel drzewny’.

Nazwy dzierżawcze mówią nam o przynależności terenu do właściciela społecznego lub indywidualnego. Dzisiaj wszystkie takie miana z terenu Deszna mają już wymiar historyczny. Do przeszłości należą określenia: Las Gromadzki, Las Biskupi. Zarosły śródleśne polany pod Działem: Pańska i Tybl(ak)ówka, zanika też prowadząca w stronę tej góry polna droga, nazywana dawniej Kowalacką. W dwóch ostatnich nazwach zapisane zostały nazwiska deszniańskich Rusinów: Tyblak i Kowal.

Wojciech Krukar