Pulawy 05Puławy są dziś niewielką osadą rozciągniętą od doliny Wisłoka w Puławach Dolnych wzdłuż jego dopływu potoku Birdok pod stok Kiczery (640 m n.p.m.) i Polany (691 m n.p.m.) w Puławach Górnych. Malowniczo położona w jarze górskimi otoczona lasami miejscowość staje się coraz bardziej popularnym miejscem wypoczynku.

Dawna osada powstała w II poł. XVI w. w 1572 r. król Zygmunt August wydał przywilej lokacyjny Michałowi Orzechowskiemu i Iwankowi zezwalający na założenie wsi na prawie wołoskim na obszarze nazywanym Hamry, gdzie już od dwóch lat pracowała kuźnica Żyda Abrahama z Rymanowa. Z niskoprocentowej rudy żelaza (darniówki), przetapianej w dymarkach i przekuwanej w miejscowych kuźniach zwanych hamrami na stal, wykonywano wyroby żeliwne. Do dziś nazwę Hamry zachował niewielki przysiółek, w którym pracowała kuźnia.

W okresie staropolskim (XVI-XVIII w.) we wsi góralskiej osiedlili się pasterze pochodzenia wołoskiego, przybysze ze Wschodnich Karpat, z terenów dzisiejszej Słowacji z Romami Bergitka, Polacy z przeludnionych i żyznych dołów Jasielsko-Sanockich, a z czasem także Żydzi. Ta wielonarodowa społeczność nękana różnymi najazdami zbójników, czy obcych wojsk przez całe stulecia żyła w przyjaźni, tworząc wielonarodową kulturę. Cerkiew obrządku unickiego ułatwiała scalanie wokół wiary chrześcijańskiej w obrządku bizantyjskim, a małżeństwa mieszane były zjawiskiem powszechnym. Jedynie Żydzi i Romowie zachowywali swoją odrębność kulturową. Z czasem wytworzyła się z nich w Beskidzie Niskim i w Puławach etnograficzna grupa Łemków.

Pocz. XVIII w. wojewoda wołyński Józef Ossoliński wykupił Bukowsko i wsie okoliczne, włączając je do swojego klucza dóbr. Był on wówczas najbogatszym magnatem w tych stronach i człowiekiem powszechnie cenionym za uczciwość. Swoją gospodarnością doszedł do ogromnej fortuny i skupił w swoim ręku największy majątek, jaki kiedykolwiek istniał w tych stronach tj. kilka miast, 89 wsi w samej tylko ziemi sanockiej, dukielskiej, wiele dóbr i liczne majątki w różnych częściach ówczesnej Rzeczpospolitej.

Po jego śmierci w 1780 r. dzieci podzieliły się majątkiem i jego córka Teresa (żona Józefa Potockiego z Łańcuta) otrzymała wówczas Rymanów i 21 okolicznych wsi, w tym Puławy, Wisłoczek, Rudawkę, Sieniawę i wioski górskie od Iwonicza po Bukowsko i Kożuszne n. Osławą. Poprzez Teresę ta część majątku przeszła w ręce rodziny Potockich.

W czasach zaboru austriackiego (1772-1918) Puławy w 1816r. były znaczną wioską, liczyły 99 domów, 154 rodziny i 657 mieszkańców, ale lokalna społeczność była bardzo biedna.

WernejowkaW 1831 r. zbudowano w Puławach nową cerkiew grekokatolicką, która przetrwała do 1950 r., a przyległy do niej cmentarz jest użytkowany do dziś. W 1898 r. wieś zajmowała 11,54 km² powierzchni, a z przysiółkiem Wernejówka liczyła 125 domów i 782 mieszkańców.

W latach 80 XIX wieku wieś Puławy zamieszkana była głównie przez Łemków, obok których mieszkali Polacy i Żydzi. W wyniku akcji „Wisła” (która rozpoczęła się w 1947 roku) wieś całkowicie opustoszała. W latach 60 -70 ubiegłego stulecia grupa polskich repatriantów z Zaolzia postanowiła się osiedlić na terenach opustoszałych przez Łemków. Pierwszy osadnik pojawił się późną jesienią 1968 r. Następnie do Puław przybył z Czechosłowacji kolejny osadnik, miało to miejsce w lipcu 1969 r. i z tą datą wiąże się oficjalne rozpoczęcie osadnictwa na terenie wsi Puławy. Z czasem przyprowadzały się kolejne rodziny.

Obraz Puław z tego okresu znacznie różnił się od obrazu z dnia dzisiejszego. Trzeba zrozumieć, że przez okres dwudziestu lat wieś była nieomal bezludna, grunty rolne zarosły krzakami. Osadnicy (18 rodzin, ok. 80 osób) rozpoczęli życie w bardzo prymitywnych, niebywale trudnych warunkach, by doprowadzić do wizerunku nowoczesnej, zagospodarowanej i sympatycznej miejscowości. Trudne warunki polegały na braku dróg, prądu i telefonów. Mieszkańcy musieli zorganizować sklep, punkt skupu mleka, punkt pielęgniarski, zatroszczyć się o inne niezbędne kwestie. Edukacja młodzieży szkolnej była utrudniona (dzieci musiały przez 6 dni w tygodniu przebywać w internacie). Osadnicy obrali następującą kolejność w urządzaniu własnych gospodarstw rolnych: najpierw, równocześnie z zagospodarowaniem gruntów podejmowano budowę budynków inwentarskich, które dawały możliwość jak najwcześniejszego uzyskiwania własnych dochodów z produkcji rolniczej. Kolejny etap przewidywał budowę mieszkań. Znana była powszechna praktyka polegająca na tym, że większość prac budowlanych prowadzona była przy pomocy organizowanych „brygad”, które polegały na wzajemnej pomocy sąsiedzkiej.

W czynie społecznym powstały również budynki służące kultywowaniu wiary. W latach 1987 - 1989 wybudowano kościół, który oddano do użytku w maju 1989 r. W kaplicy nazwanej Domem Modlitwy odbywają się regularne nabożeństwa, jak również spotkania okolicznościowe (zjazdy chrześcijańskie, konferencje, śluby, pogrzeby i inne).Budynek mieści ok. 250 osób, posiada kuchnię, stołówkę oraz zaplecze dla zajęć z dziećmi. Od 2012 roku w dolnej części budynku mieści się Szkoła Filialna w Puławach (klasy 0-3) dla dzieci z Puław i Wisłoczka, która jest filią SP w Sieniawie.

Społeczność Puław zawsze bardzo chętnie wspierała władze lokalne w różnych projektach i inwestycjach. W ten sposób powstawały drogi, oświetlenie, mosty i inne. Kilka lat temu we współpracy z Gminą Rymanów wyremontowano budynek, który powstał w roku 1969, gdzie zamieszkały pierwsze rodziny przybyłe z Zaolzia. Obecnie jest to Dom Ludowy, gdzie znajduje się Izba Pamięci osadników, sala konferencyjna na 30 osób wraz z zapleczem. Obok Domu Ludowego w zeszłym roku powstała remiza OSP Puławy z nowo zakupionym wozem strażackim. Zostały też zakupione nowe mundury bojowe i inny potrzebny sprzęt. Członkowie OSP cały czas podnoszą swoje kwalifikacje i uczestniczą w różnych szkoleniach i kursach. W Puławach organizowane są ćwiczenia wszystkich jednostek OSP z Gminy Rymanów. Jest to owocny czas szkoleń, integracja i nawiązywanie współpracy z sąsiednimi jednostkami OSP. Na terenie wsi stał opuszczony „hotel robotniczy”, wcześniej użytkowany przez pracowników leśnych. Stał on się własnością wspólnoty i jest rozbudowywany w celach kulturalno- oświatowo-wychowawczych, aby mógł służyć do pracy z dziećmi. W pobliżu jest nowoczesne boisko, plac zabaw i miejsce do spędzania czasu na świeżym powietrzu.

Pulawy 04   Pulawy 03
     
Pulawy 01   Pulawy 02

Obecnie w Puławach jest ok. 180 mieszkańców i 30 budynków mieszkalnych. Mieszkańcy prowadzą wielohektarowe gospodarstwa rolne ukierunkowane na produkcję mleka. Część z nich zajmuje się hodowlą koni, kóz i owiec. Powstała też serowarnia „Mała Szwajcaria”, która zajmuje się przetwarzaniem mleka od lokalnych gospodarzy. Część mieszkańców prowadzi w swoich domach agroturystykę, gdzie oferują tradycyjne, regionalne potrawy, jak też świeże produkty z gospodarstwa. Cechą charakterystyczną są tradycyjne wypieki-ciasteczka.

Mieszkańcy wsi bardzo dbają o swoje posesje, na których jest wiele zieleni i ciekawych upraw roślin ozdobnych i jadalnych. Wokół panuje estetyczny ład i porządek. We wsi jest rozwinięta infrastruktura z nowym ulicznym oświetleniem, nowymi przystankami. Przez Puławy płynie strumyk wpadający do Wisłoka, który latem jest atrakcją dla turystów. Miejscowość znajduje się w malowniczym miejscu, gdzie prowadzą dwa szlaki turystyczne: zielony i czerwony Główny Szlak Beskidzki. Dwa razy w roku na szlakach jest organizowany pieszy rajd „Dwóch Kardynałów”. Największą atrakcją turystyczną w naszej miejscowości jest Ośrodek Sportów Zimowych KiczeraSki, który oferuje turystom odpoczynek latem i zimą. Na jego terenie są dwie restauracje Amadeus i „Okrąglak”. W głównej restauracji w sezonie letnim można zjeść potrawy z kuchni austriacko-czeskiej, która jest częścią tradycji naszej miejscowości. „Okrąglak” to budynek z tarasem widokowym na część Puław i okoliczne wsie, jak również miejsce do wypoczynku w kameralnej restauracji.

Zapraszamy do naszej miejscowości, gdzie można smacznie zjeść, odpocząć a nawet przenocować i podziwiać krajobrazy Beskidu Niskiego w cichej i spokojnej wsi, jaką są Puławy.