Odkrycie źródeł mineralnych 16 sierpnia 1876 roku dało początek dziejom Rymanowa Zdroju. Tu, gdzie dzisiaj funkcjonuje uzdrowiskowa infrastruktura, stało kilkanaście gospodarskich domów mieszkańców Posady Górnej. W trakcie przejazdu przez kamieniste koryto rzeki Tabor Stanisław hr. Potocki zauważył duże wywierzysko. Po zlokalizowaniu źródeł przez technologa Tytusa Sławika i przeprowadzeniu odpowiednich badań oddano wody lecznicze do eksploatacji. Hrabia Potocki wszedł prawnie w posiadanie tych terenów, poprzez zawarcie umowy z rolnikiem Dankiem Berdelem, właścicielem obszaru źródlanego, który jako rekompensatę otrzymał ziemię na innym terenie. Pierwszą analizę wód wykonano w latach 1877-78 w Wiedniu przez doktora Wesselskego. Sanocka Sekcja Towarzystwa Lekarzy Galicyjskich wydała o wodach pozytywną opinię, co przyśpieszyło oficjalne otwarcie uzdrowiska. Źródła otrzymały nazwy: Tytus, Klaudia i Celestyna. Funkcję uzdrowiskowego lekarza sprawował dr Józef Dukiet. Należy podkreślić, że wody rymanowskie badał także dr Bronisław Radziszewski. Rok 1881 był pierwszym oficjalnym rokiem funkcjonowania uzdrowiska. Hrabia Potocki zbudował „Zielony Domek” jako karczmę, wybudował pijalnię wód, założył park zdrojowy. W willi „Pod Kościuszką” znajdował się zarząd zdrojowy, poczta, restauracja, posterunek żandarmerii. Na Wystawie Lekarsko-Przyrodniczej w Krakowie, Zdrój otrzymał wyróżnienie w postaci srebrnego medalu, za wartości lecznicze wód. Rozbudowa Zdroju trwała, powstały wille „Gołąbek” i „Zofia”.
W 1882 roku dr Józef Dukiet wydał pracę o Rymanowie Zdroju. Autor określił w niej geograficzne położenie kurortu, opisał zalety wód, wskazując, że doskonale leczą choroby skóry, stawów, anemie, nieżyty nosa i gardła, choroby nerek. Pod koniec lat 80. XIX wieku powstały nowe obiekty m.in. willa „Pod św. Józefem” i „Pod Gwiazdą”. Znany lwowski lekarz i społecznik dr Józef Żuliński wystąpił z inicjatywą zorganizowania kolonii leczniczych dla biednych dzieci, a Stanisław Eliasz Radzikowski zbudował „Dworzec Gościnny”. Mieścił on salę teatralno-koncertową, restaurację, czytelnię i pokoje gościnne. W 1888 roku rozpoczęto budowę miejscowej kaplicy. W maju 1889 roku odwiedził uzdrowisko arcyksiążę Albrecht Habsburg. Zamieszkał w willi „Pod Matką Boską”. Charakterystyczny w swoim wyglądzie budynek został zaprojektowany przez lwowskiego architekta Jana Sas Zubrzyckiego dla Władysława Zontaka, który był kustoszem Muzeum Dzieduszyckich we Lwowie. Bryła obiektu nawią-zywała do ciekawego stylu szwajcarsko-tyrolskiego. W latach 1884-1889 Zdrój odwiedziło ponad 3300 osób. W kolejnym roku oddano do użytku główny budynek „Kolonii Lwowskiej”, usytuowany na stoku Żabiej Góry. Z końcem XIX wieku powstały wille: „Pogoń”, „Pod Aniołem Stróżem”. Niepomyślny dla uzdrowiska okazał się rok 1893. Miejscowość nawiedziła powódź i pożar, które poważnie zniszczyły zabudowę kurortu. W czerwcu 1894 roku zakład zdrojowy przeszedł na własność Jana hr. Potockiego, najstarszego syna Potockich, natomiast miasteczko Rymanów wraz z dobrami dworskimi, na Józefa hr. Potockiego. Schyłek XIX wieku przyniósł uzdrowisku nowe inwestycje: powiększenie parku zdrojowego, zakup nowego urządzenia do napełniania butelek wodą mineralną, zbudowanie drewnianego mostu na rzece Tabor oraz nowych budynków: „Nagłowice” i „Lira”. W 1897 roku wzniesiono piękną willę „Leliwę”, w której mieszkał Stanisław Wyspiański. Zachwyt poety krajobrazem Ryma-nowa znalazł odzwierciedlenie w jego poezji, wyjeżdżając do Krakowa, Wyspiański napisał wiersz „Hej las rymanowski za mgłą”. Sezon turystyczny w Rymanowie Zdroju zaczynał się 20 maja, a kończył 20 września. Funkcjonowało sprawnie połączenie kolejowe ze stacją Wróblik, podawano precyzyjnie czas jazdy ze Lwowa, Krakowa czy Budapesztu, opracowano nowy przewodnik turystyczny po uzdrowisku i okolicy, udostępniono kuracjuszom wycieczki konne. I wojna światowa i okupacja rosyjska trwała do początku maja 1915 roku. Wojska gen. Brusiłowa, które tu stacjonowały, doprowadziły do całkowitej dewastacji Zdroju. Poniszczono wille, meble, pozabierano elementy z miedzi i mosiądzu. Na szczęście po przegranej bitwie gorlickiej wojska rosyjskie wycofały się na wschód. Czas powojenny przyniósł nowe inwestycje, w 1926 roku ukończono budowę murowanego, neogotyckiego ko-ścioła, oddano do użytku nowe łazienki - dzisiejszy „Eskulap”. Budynek posiadał 76 kabin natryskowych z wannami, centralne ogrzewanie, prąd elektryczny. Sprawy lecznictwa i zdrowia kuracjuszy stawiane były w działalności zarządu na pierwszym miejscu, nie zapomniano jednak i o rozrywkach. Organizowane były koncerty, zabawy taneczne, przed-stawienia teatralne i wycieczki. Poważna stratą dla Rymanowa Zdroju była śmierć Anny z Działyńskich hr. Potockiej, 2 czerwca 1926 roku, która w dużym stopniu przyczyniła się do powstania i rozwoju uzdrowiska w Rymanowie Zdroju. W latach dwudziestolecia międzywojennego w Rymanowie Zdroju występowali znani artyści: Hanka Ordonówna, Zula Pogorzelska, Mira Zimińska, Mieczysław Fogg, Leon Wyrwicz, Adolf Dymsza. 8 września 1939 roku do Rymanowa Zdroju wkroczyły wojska słowackie, a za kila dni byli już żołnierze niemieccy. Kolejny dobry okres rozwoju zakończył się, i to na kilka długich lat. Pensjonaty zostały zajęte przez Niemców, rodzina Potockich pozostała w Rymanowie Zdroju i zamieszkiwała w pensjonacie „Gołąbek”. Przez Uzdrowisko przebiegał szlak kurierski na Węgry, na którym działał kurier Jan Łożański. Okupacja trwała do września 1944 roku. W okresie Polski Ludowej rozpoczęto w Zdroju organi-zowanie kuracyjnych pobytów, a w ramach nacjonalizacji, dobra Potockich zostały zabrane przez państwo. Rok 1948 był pierwszym spokojnym rokiem na tym terenie i zarazem początkiem normalnej pracy Uzdrowiska. Liczba kuracjuszy gwałtownie się zwiększyła, rozbudowano budynki sanatorium „Eskulap” i „Polonia”, powstało kino „Krokus”, wytyczono nowe szlaki turystyczne. Do Rymanowa zaczęła przyjeżdżać na kuracje młodzież szkolna, a uzdrowisko zyskało nazwę „Rzeczpospolita Dziecięca”. Rozbudowano rozlewnię wody mineralnej, w której butelkowano wodę o nazwie Celestynka, szybko stała się popularną wodą stołową na Podkarpaciu. Wzniesiono dwa duże obiekty: sanatorium „Zimowit” i „Annę”, uregulowano koryto rzeki Tabor, powstał basen wodny i korty tenisowe. Rozległe tereny parku zdrojowego, urozmaicone deptakami i alejkami, dawały idealne warunki do wypoczynku. Dzisiaj, Rymanów Zdrój jako dobrze rozwinięty kurort, cieszy się dużą popularnością i odwiedzany jest przez rzesze kuracjuszy i turystów z całej Polski.
Z. Pelczar



