Góra Polańska to jedno z częściej odwiedzanych miejsc w okolicy Rymanowa. Jej nazwa, utrwalona dopiero po ostatniej wojnie, jest dosyć ogólna i w swoim znaczeniu mówi nam tylko, że wzniesienie to wyrasta na terenie Polan (Surowicznych). A jak nazywano ten szczyt w samych Polanach, gdy wieś ta jeszcze istniała?
Po raz pierwszy inne określenie tej góry usłyszałem jeszcze w szkole podstawowej. Wspólnie z kolegą Jasiem Tomkiewiczem, jako uczniowie VII klasy, wybieraliśmy się na Kanasiówkę i Pasikę w paśmie granicznym. Na przystanku autobusowym spotkaliśmy wówczas p. Eugeniusza Bilika z Posady Górnej, od którego usłyszeliśmy, że na starej mapie austriackiej Polańska jest opisana mianem „Makowerty”. Już wtedy ta „nowa” nazwa tytułowego wzniesienia wydała się nam wyjątkowa. Nie mieliśmy nic do pisania i podczas całej wędrówki z Moszczańca do Nowego Łupkowa powtarzaliśmy to słowo. Kilka lat później dotarłem do austriackich map specjalnych w skali 1 : 75 000 w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie i na arkuszu „Lisko und Mezö-Laborc.” z 1908 r. zobaczyłem podpis „Makowerty”. Sytuacja stała się jeszcze ciekawsza, gdy się okazało, że na tzw. drugim zdjęciu austriackim z lat (1861-64) omawiany szczyt ma nazwę „Liciwski Wrch”. Powstały zatem pytania, czy Makowerty i Liciwski Wrch to synonimy? Czy obie nazwy funkcjonowały przed wysiedleniami w Polanach Surowicznych? Odpowiedzi mogli udzielić tylko dawni mieszkańcy tej osady.
Pierwszy przekaz toponimiczny z tego rejonu usłyszałem z ust pani Stefani Krupej (z domu Pakosz). Ta dawna mieszkanka Wernejówki pamiętała, że łąki nad Polanami Surowicznymi, przy ścieżce z jej rodzinnej wsi do Szklar, nazywano kiedyś Pod Sabaryniackie (łemkowskie: Pid Sabarynaćke). Dzięki pani Stefani nawiązałem kontakt korespondencyjny z dawnym mieszkańcem Polan, p. Szymonem Mynio z Miastka. Ten respondent opisał moją schematyczną mapę rodzinnej miejscowości i odpowiedział na pytania zawarte w ankiecie. Oto najciekawsze jego informacje: najwyższa góra nad osadą od strony północnej nazywała się Horbki Sabaryniackie (Horbky Sabaryniaćky), grzbiet ciągnący się od tej góry na wschód to Dił (hora Gił), część wsi z ruinami kamiennej kapliczki to dawna Sabarynówka (Sabaryniwka). Te trzy nazwy korespondują ze sobą. Zapisane na mapach trzeciego zdjęcia i przepisana na późniejsze mapy polskie nazwa Garbki, faktycznie powinna więc sygnować szczyt Polańskiej. Przymiotnik Sabaryniackie pochodzi od nazwiska Sabaryn, które musiało być jednym ze starszych we wsi, skoro od niego nazwano jeden z przysiółków.
Dalsze poszukiwania zaprowadziły mnie w okolice Morąga, do Jana Polańskiego z Bogaczewa. Otrzymałem od niego odręcznie wykonaną mapę jego rodzinnych Polan. Autor zaznaczył szczyt Polańskiej trójkątem i opisał: „hora Łyciwska”, a kilka lat później w rozmowie telefonicznej potwierdził: „Hora Łyciwśka - sam werch, najwyższa hora”. Zatem Horbki Sabaryniackie i Hora Łyciwska to synonimy, a każde z tych określeń pochodzi z innej części dawnych Polan Surowicznych.
W otrzymanych przez mnie danych nie pojawiła się niestety nazwa Makowerty. Nazwy tej nie ma też ani na planie katastralnym Polan Surowicznych, ani na zdjęciach pierwszym i drugim, ani na mapie Liesganiga. Jej jednostkowe występowanie i brak odniesień do lokalnej toponomastyki wskazywały na „radosną twórczość” ówczesnych topografów.
W 2013 r. kolega Witold Grzesik zachęcił mnie do ponownego nawiązania kontaktów z moimi respondentami. W Polanach ruszały wówczas prace przy odbudowie dzwonnicy cerkiewnej. Były to też ostatnie lata, w których można było zapisać wspomnienia mieszkańców tej dawnej wsi. Panowie Mynio i Polański odpowiedzieli mi na blisko 80 pytań. Zrobili też spisy dawnych mieszkańców, a dla dolnej części wsi udało się odtworzyć plan rozmieszczenia poszczególnych gospodarstw.
Ponownie pytałem też o nazwy terenu. Pan Mynio na pytanie: Czy najwyższa góra nad wsią miała nazwę Łyciwska? Odpowiedział: „To była hora Makowertyk, z niej był widoczny Beskid za Wolą Niżną”. A o Horbkach Sabaryniackich napisał: „...były nad potokiem Somiaczym, w kierunku Wyśliczka i Rymanowa”. Potok Somiaczy ma faktycznie swoje źródła pod wierzchołkiem Polańskiej. Wynika z tego, że Makowertyk to trzecie określenie tej góry znane lokalnej społeczności. Być może nazwa ta nawiązuje do pomiarów terenowych i jej znaczenia należy szukać na gruncie języka niemieckiego? Po niemiecku die Werte to ‘wartości, odczyty, pomiary’, a wertikal ‘pionowy’.
Dziś na wierzchołku góry jest tabliczka „Polańska (737 m)”. Ale pamiętajmy, zwłaszcza gdy będziemy podchodzić z Polan Surowicznych, że do końca ostatniej wojny Łemkowie z tej nieistniejącej dzisiaj wsi górę nazywali: Horbki Sabaryniackie, Góra Łyciwska lub Makowertyk. Chociaż podrastający las z każdym rokiem coraz bardziej ogranicza widoczność, to na Polańską warto się wybrać. Ze szczytu jeszcze ciągle widać ważniejsze pasma wschodniego Beskidu Niskiego i zachodnich Bieszczadów.
