Zagroda WolkaJak wspomniałem w poprzedniej części, w przedwojennej Wólce było 39 zagród i 233 mieszkańców. Domy znajdowały się przy drodze, która z Klimkówki Kopalni podchodziła pod główny grzbiet Przymiarek. Obecnie jej odcinek w rejonie dawnej zabudowy jest mocno zatarty w terenie. Współcześnie używana droga biegnie równolegle i od strony zachodniej ogranicza zadrzewiony obszar, na którym kiedyś stały domy.

W Wólce nie było ani cerkwi, ani cmentarza. Mieszkańcy uczęszczali do świątyni albo do Deszna (cerkiew parafialna), albo do Bałucianki (cerkiew filialna). We wsi były dwie kapliczki, ale nie zachowały się po nich żadne ślady. Nie było tu domu gromadzkiego, a najbliższa szkoła podstawowa znajdowała się w sąsiedniej Bałuciance. W okresie międzywojennym w Wólce prowadzili prace inwentaryzacyjne studenci Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej. W każdej z badanych wsi dokonywano pomiaru trzech chałup: najstarszej, typowej i najmłodszej. Wówczas najwięcej lat miała tu chyża z 1886 r. Jej widok ogólny, przekrój poprzeczny oraz rzut poziomy znajdziemy m.in. w książce profesora Ignacego Tłoczka „Dom mieszkalny na polskiej wsi” (Warszawa 1985, s. 76). Chociaż została ona tam podpisana jako chałupa bojkowska, to nie ma wątpliwości, że mamy do czynienia z przykładem budownictwa łemkowskiego z naszej Wólki! Jak widać, stały tu kiedyś jednobudynkowe zagrody, obejmujące mieszkanie z komorą oraz część gospodarczą, obie pod wspólnym dachem. Układ pomieszczeń wyrażał troskę o zabezpieczenie izby i stajni przed stratami ciepła.

Po I wojnie światowej wśród mieszkańców bardzo popularne stało się rzeźbiarstwo. W 1945 co czwarta osoba była tu rzeźbiarzem!

Poniżej podaję spis głów rodzin dawnej Wólki. Opracowałem go na podstawie wspomnień Andrija Sucharskiego oraz planu wsi zamieszczanego w książce Stepana Kyszczaka „Korzenie łemkowskiej rzeźby” („Koreni łemkiwśkoj rizby”) (Lwów 2003, s. 18 - 20). Mapa ukazuje stan w 1945 r. i ma charakter orientacyjny. Te dwa podstawowe źródła nie są ze sobą w pełni zgodne. Poza tym trudnym zadaniem jest przeniesienie treści mapki wyobrażeniowej na obiektywny podkład topograficzny. Numer przed nazwiskiem lokalizuje położenie gospodarstwa, a napisana za nim kursywą nazwa - jeżeli tylko udało mi się ustalić - to dawny przydomek wiejski.

1. Orysyk Iwan - był leśnikiem u hrabiego (grafa) Potockiego z Rymanowa Zdroju. Rzeźbiarz - fachu nauczył się od Mychajła Orysyka (nr 4);

2. Orysyk Mychajło i Kuźma (do Gaca) - bracia, jako jedyni ze wsi pracowali w pobliskiej kopalni ropy naftowej, zajmowali się też rzeźbiarstwem;

3. Orysyk Iwan - najstarszy syn Mychajła (nr 4), wybitny rzeźbiarz, znakomicie przyswoił technikę rzeźbiarską ojca;

4. Orysyk Mychajło (Psztykania) - wyjątkowo utalentowany rzeźbiarz. Znacząco wpłynął na rozwój rzeźbiarstwa w Wólce i na Łemkowszczyźnie. Rzeźbiarzami byli wszyscy jego synowie: Iwan, Onufry, Wasyl, Andrij i Stepan, którzy urodzili się w Wólce;

5. Petriwski Oleksa (Petriśkyj) - walczył w wojnie obronnej w 1939 r. Jego dwaj synowie - Iwan i Konstantyn, urodzeni w Wólce, tworzyli rzeźby przestrzenne. Ślad po jego domu zachował się jako jedyny w dolnej części wsi;

6. Krasowski Jurko (Krasula) - twórca płaskorzeźb. Wybitnym rzeźbiarzem był też jego syn - Iwan, urodzony w Wólce w 1921 r.;

7. Kit Petro (do Kota) - jeden z najbardziej zamożnych wóleckich gazdów, tworzył rzeźby przestrzenne;

8. Odrechowski Petro (do Hani);

9. Odrechowski Tymko (do Danka);

10. Steciak Kuźma (do Hawryły) - jeden z najwybitniejszych rzeźbiarzy wóleckich pierwszej połowy XX w. Wielkimi artystami byli trzej jego synowie: Iwan, Mychajło i Oleksa. Dzisiaj miejsce jego domu wskazuje grób Marty Szul (z domu Steciak);

11. Odrechowski Pawło (do Dzyndzyłychy) - walczył w wojnie obronnej w 1939 r. Spod jego dłuta wychodziły głównie płaskorzeźby. Rzeźbili też jego trzej synowie: Wasyl, Iwan i Mychajło urodzeni w Wólce. Naprzeciw jego domu, po zachodniej stronie drogi, stała przed wojną kapliczka;

12. Steciak Hawryło (do Kuźmy);

13. Suchorski Petro (do Staroho Wijta) - twórca płaskorzeźb i zdobionych palic. Utalentowanymi rzeźbiarzami i architektami byli jego synowie: Andrij, Iwan i Stepan, a także wnukowie. Suchorscy projektowali kilka pomników w powojennym Lwowie;

14. Rudawski Dmytro - tworzył płaskorzeźby, uczeń Mychajła Orysyka i Andrija Iliasza;

15. Potocki Iwan - tworzył płaskorzeźby;

16. Berdel (Berdal) Hryhorij (do Mykyty) - wybitny rzeźbiarz. Fachu nauczył się od ojca Mykyty. Wyrabiał też dłuta dla rzeźbiarzy;

17. Berdel (Berdal) Fedir (Fycio) (do Mykyty);

18. Suchorski Andrij (do Andrija);

19. Potocki Iwan (do Potockoho);

20. Krasowski Wasyl (do Bełdy) - tworzył płaskorzeźby, m.in. tece, talerze, kasetki;Zabudowa Wolka

21. Iliasz Mychajło (do Wyśkinnoho) - rzeźbiarz, miał żonę Polkę o imieniu Jadwiga;

22. Iliasz Oleksa (do Cyrkani);

23. Iliasz Semen (do Andraszka) - rzeźbiarz;

24. Barna Mychajło (do Barny);

25. Bencz Mychajło (do Hrycyka) - walczył w wojnie obronnej w 1939 r.;

26. Bencz Hryhorij (do Hrycia Byncza) - jeden z najlepszych wśród rzeźbiarzy palic;

27. Bencz Wasyl (do Byncza) - znakomity rzeźbiarz małych form, uczeń Mychajła Orysyka;

28. Mychałyszyn Mychajło (do Sztefanyka);

29. Orysyk Mychajło (do Mykoły Orysykowoho) - na jego posesji, przy drodze wiejskiej, znajdowała się kapliczka;

30. Ry(d)ży Antin (do Ryżoho);

31. Hara(h)uz Arsij (do Parajzy) - specjalizował się w płaskorzeźbie;

32. Wawrynowycz (Ławrynowicz) Wasyl (do Ksynki);

33. Puchoński Iwan (do Puchońskoho) - walczył w wojnie obronnej w 1939 r., rzeźbiarz;

34. Chomka Iwan (do Chomkani) - rzeźbiarz;

35. Krasowski Mychajło (do Jurkowoho);

36. Krasowski Mychajło - rzeźbiarz, fachu nauczył się od Fedora Kociaby z Bałucianki;

37. Krasowski Semen - tworzył płaskorzeźby;

38. Krasowski Hryhorij - twórca rzeźb przestrzennych, zwłaszcza orłów;

39. Krasowski Petro (do Wijta) - ostatnia chyża po grzbietem Przymiarek. Tworzył płaskorzeźby i pięknie zdobione palice.

Według Stanisława Krukara z Klimkówki, jeszcze po I wojnie światowej w Wólce mieszkała rodzina Szul (Paweł i Pelagia z dziećmi). Z jakiś powodów przeniosła się ona na pogranicze Klimkówki i Iwonicza, dając początek przysiółkowi, który obecnie nazywa się Kopalnia. Paweł z synem Piotrem rozebrali swój dom w Wólce i złożyli go w „nowym” miejscu. Co ciekawe, stoi on do dzisiaj! Później osiedliła się tam rodzina Penarów. W latach trzydziestych XX w. od Szulów grunt kupił dyrektor kopalni ropy naftowej „Iza” o nazwisku Franas i wybudował okazały, murowany budynek. Obecnie jest opuszczony i zaniedbany. Rusini z Wólki osiedle to nazywali Cegielnią. Marta Iliasz wspominała: „Cyhylnia - trzy domki były”.

Z powyższego przeglądu wynika, że przed wysiedleniem Wólkę zamieszkiwało 39 rodzin. Co najmniej 24 z nich zajmowały się rzeźbiarstwem. Będzie to temat naszej kolejnej wizyty w tej nieistniejącej dziś wsi.

Link do części 1 artykułu

Link do części 2 artykułu

Link do części 4 artykułu

Link do części 5 artykułu

Link do części 6 artykułu